İLK ÇAĞLARDA KIBRIS

Ekonomik ve kültürel gelişim Kıbrıs için büyük bir avantaj sağlarken bir yandan da adanın savunmasının yetersizliği, adanın zenginliğinden yararlanmak isteyen güçlü komşuların oluşu Kıbrıs Adası için dezavantaj olmuştur.

MÖ.1500-1450 (Geç Bronz Çağı) yıllarında Mısır Firavunu III. Thutmose ve ordusu Kıbrıs’ı ele geçirir. Fakat ada ile ilgilenen Hititler de Kıbrıs için Mısır ile mücadele etmiş MÖ. 1320 yılında Hitit Kralı III. Tudhaliya zamanında da Kıbrıs Hitit Krallığı’nın egemenliğine girmiştir. Bu egemenlik 120 yıl sürmüştür. Kıbrıs Hitit kaynaklarında Alashiya olarak adlandırılır. Hititler adaya egemen oldukları dönemde adayı sürgün yeri olarak kullanmış ayrıca bakır ihtiyaçlarını adadan karşılamışlardır. Karpaz bölgesindeki Nitovikla’da yerleşmişlerdi. Bu sürgünlerden bir tanesi de III. Hattuşili tarafından tahttan indirilen III. Murşuli Uhri-Teşup’tur. MÖ. 1200 yılında Hitit Krallığı yıkılmiş ve Kıbrıs tekrar Mısır Firavunlarının egemenliğine geçmiştir.
Gerek Hitit gerekse Mısır egemenliği dönemlerinde Kıbrıs Adası önemli bir ticaret yeri olmuş ayrıca farklı uygarlıkların etkilerini de adaya taşımıştır. Dor istilasından sonra Ege’den ve Anadoludan göçler olmuş ve koloniler oluşmuştur. Örneğin Akalı (Achaean-Eski Yunanistan’daki dört boydan biri) ve Mora Yarımadası (Mycenanean)’ndan tüccarlar adaya sıklıkla ticaret amaçlı gelmeye başlamıştır.

Akalılar, Minos’un başşehri Cnossos (Knosos)’u ele geçirmişler günümüzde Atina’ın 90 kilometre güney-batısında bulunan Mikenlerin başkenti Mukenai’ ye yerleşerek Akdeniz ve çevresinde etkin olmaya başlamışlardır. Günümüzde kuzey kıyısındaki bir şerit Aka kıyısı (Akamus Peninsula) olarak Akalıların anısına adanarak anılmaktadır. Yeni gelenler ticareti yaygınlaştırmış ve kendi dillerini yaygınlaştırarak bir alfabe geliştirmiştir. Çömlekçilikte çok başarılı olup birçok ülkeye tüccarlar vasıtasıyla pazarlamışlardır.Mikenliler 1500-1200 yılları arasındaki Dor istilası yüzünden zayıflamış onların yerini adaya gelen Yunanlılar almıştır. Fakat Geç Bronz Çağı 1150-1050 yılları arasında Kıbrısta meydana gelen depremlerden dolayı çok zarar görmüş şehirler yıkılmış ve adanın tarihi de karanlık bir döneme girmiştir. MÖ. 1184 Mikenler döneminde Truva Savaşı’na giden gruplardan savaştan dönenlerin ( Aka Konfederasyonunda olan Mikenler) kesin olmamakla birlikte Eski Baf olarak bilinen Kouklia ve Salamis’e yerleştikleri söylenir.

FİNİKELİLER DÖNEMİ
Anadolu’dan gelen Semitik orijinli Finikeliler Kıbrıs’a yerleşen milletlerden biridir. Adanın güneydoğu kıyısında Kition (Citium-Larnaka)!da bir koloni kurmuşlardır. (İncilde bu Kittim olarak geçmektedir). Daha sonra adanın tamamına hakim olmuşlardır. Finikelilerin Kitim dedikleri Kıbrıs’lı Türkler Doğu kültürünün Yunan kültüründen daha eski olduğunu kanıtlamak maksadıyla bunu kullanırlar. Bu bağlamda da Finike kökenli Kıbrıslıların bugünkü Kıbrıslıların ataları olduğunu söylemek de mümkün olabilir.

Fakat Kıbrıslı Rumlar da en erken MÖ. 3000 yılında Finikeli tüccarların ziyaretlerine rağmen Finike kolonilerinin MÖ. 800’den daha önce yerleşmediklerini savunarak Türklerin bu tezine karşı çıkarlar. Adada Finikeliler dönemi hakim iken adaya yerleşen diğer koloniler de birer şehir krallığına dönüşmüş ve adada tam 7 şehir krallığı kurulmuştur. Bunlar daha çok Akdeniz ve Ege kökenli kolonilerden oluşmuştur. Kıbrıslı Rumlar buna dayanarak adadaki Helen karakterinin bu dönemde oluştuğunu ve adanın Helen Rum adası olduğunu iddea ederler. ENOSİS (Yunanistan ile birleşme) hayallerinde bunu referans gösterirler. Bütün iddialar bir yana Finikeliler Kıbrıs’ı MÖ. 709 tarihlerinde başka bir Akdeniz Anadolu çevresinde egemenlik kuran Asurluların gelişine kadar yönetmiştir. Finikeliler ayrıca adadaki bakırı iyi değerlendirerek ve kalay ile sağlamlaştırarak objeler üretmişlerdir.

ASUR DÖNEMİ
MÖ. 709 yılında Asur Kralı II. Sargon Fenikelileri yenilgiye uğratarak Kıbrıs’ı ele geçirmiş, MÖ. 609 yılına kadar da yönetmiştir. Asurlular zamanında da olan Kıbrıs şehir kralları bağlılık sözü vererek ve haraç ödeyerek varlıklarını devam ettirmişlerdir. İç işlerinde özerk bırakılmışlardır. Şehir krallıklarının sayısı Finikelilerin de yönettiği krallık ile Amathusi, Salamis, Kyrenia(Girne), Kition(Larnaka), Kourion, Lapithos(Lapta), Morion, Soli, Paphos(Baf) ve Tamassos ile 10’a çıkmıştır.

Bu sayının artışı Asurluların güç olarak zayıflamasında çok etkili olmuştur. Şehir krallarının işlevi siyasi ve dini lider olarak şehrin savunmasında görevli olan kuvvetlere kumanda etmek olmuştur.

MISIR DÖNEMİ
MÖ. 7. Yüzyıl sonlarına doğru Asurlular güç kaybedince Doğu Akdeniz’de onların yerini tekrar Mısır alır. Mısır’ın Yunan hayranı olan 26.cı Hanedanı zamanında Mısır Akdeniz’de tekrar güçlenir. MÖ. 588-569 yıllarında Firavun Apries güçlü savaş gemilerinden oluşan filolarıyla Kıbrıs ve Finike ortak donanmasını yenilgiye uğratır. MÖ. 570-526 yıllarında onun ardından tahta çıkan Firavun Amasis II Kıbrıs’ı ele geçirir. Kıbrıs şehirlerini ve Salamis’i yöneten Euelthon’a Firavun’un genel valisi olarak Kıbrıs’ı yönetmek için izin vermiştir. Asur döneminde olduğu gibi Kıbrıs’taki şehir kralları Mısır egemenliğine haraç ödeyerek ve bağlılık sözü verek özerk olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir. Kıbrıs’ta Mısır uygarlığının etkisini görürüz.

Kıbrıslı asillerin Mısır kıyafetli ve yılanlı taçlarını giymiş şekilde betimleyen heykellerden bunu görmekteyiz. Bu döneme ait çömleklerde de bunun etkisini görürüz. Bu dönemde ticaret rotası değişmiş Kıbrıs keresteleri ve madenleri çoğunlukla Suriye ve Mısır’a yönlendirilmiştir. Kıbrıs’tan Mısır’a giden keresteler gemi yapımında kullanılmakta idi. Şehir krallıkları da bu ticaretten kaynaklı zenginleşip gelişmişlerdir. Bir yandan da Kıbrıs adada yerleşik olan Mikenlerin ve Akaların Yunanistan bölgesiyle kültürel ve ticari bağlantılarını iyi korudukları için Helenleşmeye de başlamıştır.